“Morgan Stanley” kompaniýasynyň öňki walýuta strategi Stiwen Jen meşhur “dollar ýylgyryş egrisini” teklip etdi: ykdysadyýet ýaramaz we gülläp ösýän mahaly dollar güýçlenýär. Din Rail Terminal Bloklary, D-Sub kapotlary we Ýol howpsuzlygynyň şöhlelendirijileri belläp geçmeli.
Federal Rezerw ulgamynyň (FES) uçurtma ýaly göterim ýokarlandyrmagy bilen —— dollar indeksi soňky 20 ýylyň iň ýokary derejesine ýetdi we ABŞ-dan başga walýutalar berk pese gaçdy.
ABŞ dollarynyň global pul ulgamyndaky häzirki ýagdaýy sebäpli, halkara söwda, adatça, ABŞ dollarynda amala aşyrylýar. Ýurduň ýerli walýutasy ABŞ dollaryna garşy keskin pese gaçanda, import çykdajylary şol bir wagtyň özünde birden ýokarlanar. Şeýlelik bilen, amerikan däl müşderileriň arasynda arzanladyşlary, tölegleri yza süýşürmegi we şertnamalary ýatyrmagy talap edýän köp alyjylary gördük.
Şu ýylyň iň uly gymmatsyzlanmagy käbir ýurtlarda, daşary söwda edýän adamlar bu bazarlara iberýärler, tölegleriň howpsuzlygyna üns bermelidirler!
1-nji ýewro
Ýewro şu ýyl dollara garşy 15 prosent pese gaçdy. 22-nji awgustda ýewro şu ýyl ikinji gezek dollara garşy deň derejeden aşak düşdi we 2002-nji ýyldan bäri iň pes derejä, ýagny 0,9926-a düşdi. Ýewronyň pese gaçmagy bolsa ýaňy başlan ýaly.
“Morgan Stanley” Fed-iň güýçlenmegi bilen ýewronyň çärýekde 0,97-ä düşmegine garaşýar we “Nomura” sentýabr aýynyň ahyrynda 0,975-e ýetmegi maksat edinýär, şondan öň bazarlar elektrik üpjünçiliginiň basyşy elektrik kesilmeleriniň töwekgelçiligini artdyrýarka 0,95 ýa-da ondan aşak düşmegine garaşyp bilerler.
Ykdysatçylar ýewro zolagynyň sarp edijileriň sarp ediş indeksiniň awgust aýynda 9% -e ýetmegine garaşýarlar, bu bolsa ýene-de rekord derejede ýokary derejä we 2% maksadyndan dört esse köp bolar, şol bir wagtyň özünde ýewronyň gowşaklygy import çykdajylaryny ýokarlandyrmak bilen inflýasiýa meselelerini has-da beterleşdirdi.
2 funt
Funt sterling 2016-njy ýylyň awgust aýynda Brexit ses berişliginden bäri iň erbet aýyny başdan geçirdi, şonda ol dollara garşy 4 prosentden gowrak pese gaçdy. Funt sterling şu ýyl dollara garşy 11,8 prosent pese gaçdy, bu bolsa ony G10-da iň erbet görkezijili walýutalaryň birine öwürdi.
“Goldman Sachs” Britaniýanyň dördünji çärýekde ykdysady çökgünlige düşüp biljekdigine ynanýar. “Citi” Britaniýanyň inflýasiýasynyň 2023-nji ýylyň ýanwarynda 18 göterimden geçjekdigini çaklaýar.
3-nji täze
Ýen gysga wagtlyk söwda dowam etdi we 1-nji sentýabrda Tokio walýuta bazarynda dollaryň üstünden 139,50 Ýene çenli pese gaçdy, bu 24 ýylyň içinde iň pes derejä boldy. Diňe awgust aýynda ýen tas 4% pese gaçdy we şu ýyl 18% -den gowrak pese gaçdy!
Şeýle-de bolsa, Ýaponiýa Banky ýeniň pese gaçmagyna goşulyşmaga taýýar däl. Ýaponiýa Bankynyň prezidenti Haruhiko Kuroda ýakynda maliýe syýasatynyň ýene däl-de, bahalara esaslanýandygyny nygtady.
Ýenanyň pese gaçmagy, hakykatdanam, eksport üçin peýdalydyr, ýöne ol import edilýän çig malyň bahalarynyň ýokarlanmagyna hem getirdi. Imperial Japan Data Bankynyň geçiren barlagyna görä, sorag edilen kompaniýalaryň takmynan 60 göterimi ýenanyň çalt pese gaçmagynyň öz işine ýaramaz täsir edendigini aýtdylar. Sorag edilen 10 müňden gowrak kompaniýanyň 61 göterimi ýenanyň pese gaçmagynyň "negatiw täsir" edendigini aýtdylar. Imperial Data Bank ýenanyň pese gaçmagynyň eksportyň giňelmegine getirendigini, ýöne import bahalarynyň ýokarlanandygyny aýtdy.
4-nji orunda ýeňiş gazandy
Günorta Koreýa wony 2009-njy ýyldan bäri iň pes derejä düşdi we şu ýylyň dowamynda ABŞ dollaryna garşy 11 prosent pese gaçdy.
Koreýa Bankynyň başlygy Çun-ýong Ri bahalaryň Fed-iň gözegçiliginden çykmagyna eýerip, bahalaryň gözegçiden çykmagynyň mümkindigini inkär edip bilmejekdigini aýtdy. Koreýa Banky häzirki wagtda sarp ediş bahalarynyň indeksiniň (CPI) ösüşi boýunça çaklamasyny şu ýyl 5,2% -e çenli ýokarlandyrdy. Günorta Koreýanyň CPI iýul aýynda geçen ýyl bilen deňeşdirilende 6,3% ýokarlandy, iýun aýyndaky 6% -den ýokary we 1998-nji ýylyň noýabr aýyndaky maliýe krizisinden bäri iň ýokary derejä ýetdi.
5-nji orunda türk lirasy
Şu ýyl türk lirasy awgust aýynyň ortalaryna çenli takmynan 26 prosent pese gaçdy.
Türkiýe häzir dünýäde "inflýasiýa patyşasy" bolup, iýul aýynda ýyllyk 79,6 göterim ýokarlandy, bu 24 ýylyň iň ýokary derejesidir. Türkiýäniň iň köp ilatly şäheri bolan Stambulda bahalar iýul aýynda geçen ýyl bilen deňeşdirilende 99 göterim ýokarlandy.
Türkiýedäki bölek söwdagärleri öňler azyk haltalaryny 100 lieldan az töläp satyn alýandyklaryny aýdýarlar, ýöne indi olar süýjülikler, naharlar we gazly içgiler üçin birnäçe funt satyn alyp bilýärler. Türkler esasy ýaşaýyş serişdeleriniň "erbet ýagdaýda" lyuks bir zada öwrülendigini boýun aldylar.
NO.6 Argentin pesosy
Iýul aýynda inflýasiýa 71% -e ýetdi, bu soňky 30 ýylyň dowamynda iň ýokary görkezijidir we ykdysadyýetçiler onuň ýylyň ahyryna çenli has-da 90% -e ýetmegine garaşýardylar! Şol bir wagtyň özünde, Argentin pesosy (gara bazar) 19-njy iýulda 300 pesonyň psihologik derejesini geçip, 22-nji iýulda 338 pesonyň iň pes derejesine düşdi. Resmi bazarda Argentin pesosy hem geçen ýylyň dowamynda dollara garşy 37% ýitirdi.
Argentina eksporta gönükdirilen ykdysadyýet bolup, sarp ediş harytlaryny köp mukdarda import edýär. Halkara energiýa we çig mal serişdeleriniň we beýleki harytlaryň gymmatynyň ýokarlanmagy import edilýän inflýasiýany ýokarlandyrdy, şol bir wagtyň özünde walýutanyň birden pese gaçmagy import edilýän inflýasiýa basyşyny has-da güýçlendirýär. Giperinflýasiýanyň öňüni almak üçin Argentinanyň merkezi banky pesonyň pese gaçmagynyň öňüni almak üçin her gün dollar satýardy.
Mundan başga-da, Argentinanyň merkezi banky 27-nji iýunda A7532 belgili bildiriş çykardy, bu bildirişde daşary ýurt walýutasynyň gözegçiliginiň hyzmatlar we awtomatiki ygtyýarnamasyz önümler üçin import maliýeleşdirme ulgamyna import edilmegi üç aý möhlet bilen şu ýylyň 30-njy sentýabryna çenli uzaldyldy. Ýakynda Argentinanyň gümrük gullugy import we eksport söwdasyndaky bikanunçylyklara garşy göreş alyp başlady, esasan hem import we eksport söwdasynda harytlaryň bahalarynyň ýalan görkezilmegi, mysal üçin, eksport hasap-fakturalarynyň az açylmagy we import hasap-fakturalarynyň ýokary bolmagy ýaly ýagdaýlar bilen baglanyşykly. Düzetmek çäresiniň birinji tapgyryna 13,640 kärhana we 722 kompaniýa gatnaşdy, harytlaryň umumy bahasy takmynan 1,25 milliard ABŞ dollaryna deň boldy.
№7 Müsür funty
—— Dünýäde bugdaýyň bahalary ýokary galdy, Müsür dünýäde iň uly bugdaý import edijisine öwrüldi we olar agyr zarba aldy, käbir azyk önümleriniň bahasy 66 göterim ýokarlandy, bu bolsa inflýasiýanyň 15 göterime çenli ýokarlanmagyna sebäp boldy.
Müsür funty häzirki wagtda 19,1 dollara deň bolup, bu rekord derejede ikinji iň pes bahadyr we diňe 2016-njy ýylyň gyşky pese gaçyş döwründe ondan aşakda.
Daşary ýurtly söwdagärler Müsüre eksport edilýän harytlaryň portda galandygyny, sebäbi alyjylaryň akkreditiw berip bilmeýändigini habar berdiler.
NO.8 Wenger forinti
Gündogar Ýewropanyň esasy walýutalary hem ýewro zolagynyň çökgünligi we ýewronyň gowşamagy sebäpli ýene bir zarba aldy.
Wengriýanyň forinti şu ýyl türk lirasyndan hem ýokary galyp bilmedi we dollara garşy 26 prosentden gowrak hümmetini ýitirdi. Wengriýanyň metbugaty hatda "Forin dünýäniň iň ejiz walýutasydy", "Forin agyr zarba aldy" we "Forin dollara we ýewro garşy erkin pese gaçdy" ýaly mowzuklar barada hem habar berdi.
9-njy orun, Zloty, Polşa
Polşanyň zlotiýasy fewral aýynyň ahyryndan bäri dollara garşy 12% pese gaçdy. Inflýasiýa häzir 15,7% -e ýetdi.
Orsýeti nyşana alýan Polşa hem garşy sanksiýalara duçar boldy. Polşa Ýewropanyň esasy kömür energiýasyny öndürijisi we Ýewropa Bileleşiginde iň uly kömür öndüriji bolup, ýylda 50 million tonnadan gowrak kömür öndürýär, ýöne ol henizem ýylda takmynan 12 million tonna kömür import edýär. Polşa hökümetiniň rus kömürüne sanksiýa girizmek baradaky kararyndan soň, millionlarça polýak hojalygy gyşky kömür ýetmezçiligi bilen ýüzbe-ýüz bolar.
Ýerleşdirilen wagty: 2022-nji ýylyň 18-nji oktýabry